Autor: mgr Jerzy Piskor                                                                               koncepcja i stan wdrożenia - luty 1996 rok.
e-mail: jpiskor@ares.21sp.lublin.pl
WWW: http://www.21sp.lublin.pl/

W ostatnich kilku latach nastąpił olbrzymi rozwój sieci komputerowych. Komputer stał się środkiem porozumiewania się. Sprzyja temu budowanie i wykorzystanie sieci lokalnych w szkołach. Wśród sieci rozległych dominującą pozycję w uczelniach, a ostatnio także w szkołach zajmuje internet. Inicjatywa o zasięgu światowym, mająca na celu budowę infostrad została podjęta również przez szkoły. Znajduje to odbicie w zmieniającej się roli komputerów, które stają się urządzeniami do komunikacji - inteligentnymi terminalami sieci. Wszakże jednak ważniejszym zadaniem edukacyjnym komputera jest pomoc w kształtowaniu u uczących się: umiejętności efektywnego porozumiewania się, precyzji w myśleniu, dokładnego odczytywania swoich myśli - które następnie są komuś przekazywane, a także jednoznacznego określania sposobów postępowania oraz zgodnego ze stanem aktualnym rozpoznawania i opisywania rzeczywistości.

Obserwując te tendencje zaprojektowałem informatyczny system wspomagania edukacji, aby jak najpełniej można było wykorzystać możliwości jakie stwarza komputer w ogóle, a w edukacji - w szczególności. System ten został wdrożony w Szkole Podstawowej Nr 21 w Lublinie.

Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji zastosowania i wykorzystania komputera jako elementu systemu wspierania edukacji, podnoszenia standardu zarządzania i środka porozumiewania się w szkole podstawowej.

Moim zdaniem, głównym ośrodkiem, tzw. "centrum komunikacji" w przyszłej szkole będzie biblioteka. Prawdziwą wartością takiego centrum nie będzie nawet sama wiedza, lecz ciągły, inspirowany przez nią proces komunikacji międzyludzkiej. Wiedza będzie bardziej płynna, zwarta, interakcyjna niż obecnie. Bardziej przypominać będzie komunikowanie się, niż tradycyjny stos drukowanych symboli, które muszą być rozszyfrowane przez pojedynczego ucznia, brnącego z wysiłkiem przez stronę za stroną. Będzie ona oddziaływać na wiele zmysłów, będzie modyfikowalna, korygowalna, na bieżąco publikowana, dzielona i łączona, będzie wymieniana między ludźmi. Centrum informacji w bibliotece będzie inspirowało do prowadzenia multimedialnej konwersacji na nowe, ważne tematy. Uczniowie i nauczyciele będą kontynuować ją w klasach, gdzie zostanie ona znów wzbogacona. Na tej wizji oparta jest koncepcja systemu wspomagania edukacji ze swym centrum w bibliotece szkolnej.

Ogólna charakterystyka systemu

Głównym celem opracowanego systemu jest zapewnienie pełnej komunikacji pomiędzy uprawnionymi użytkownikami oraz zapewnienie im maksymalnie szerokiego, swobodnego dostępu (zgodnego z uprawnieniami) do zasobów sieci zarówno lokalnej (szkolnej) jak i internetowej poprzez podłączenie tejże sieci lokalnej modemowo łączem dzierżawionym z serwerem internetu.

System ten obejmuje całościowo oprogramowanie i wyposażenie w sprzęt komputerowy szkoły z przeznaczeniem do zastosowania w:

• pracach administracyjnych - zarządzaniu szkołą,
• edukacji - nauczaniu elementów informatyki i innych przedmiotów oraz
• pracy i nauce własnej użytkowników.

System informatyczny zbudowany jest w oparciu o sieć Novell Network. Obejmuje, jak już wspomniałem wyżej, zarówno stronę edukacyjną jak i z nią związaną część administracyjno-techniczną szkoły.

Użytkowa istota systemu

Stosując kryterium fizycznego umiejscowienia sprzętu w proponowanym przeze mnie systemie wyróżnione są trzy główne grupy funkcjonalne (tzw. centra komputerowe):

1. Pierwszą grupę tworzą użytkownicy systemu zarządzania szkołą - VULCAN PLAN. W jego skład wchodzą następujące programy:
   • arkusz organizacyjny,
   • plan lekcji,
   • plan dyżurów,
   • księga zastępstw,
   • kadry/płace,
   • księgowość,
   • inwentarz szkolny,
   • sekretariat uczniowski,
   • oceny okresowe,
   • statystyka semestralna,
   • przeglądarka planów,
   • informacja prawna.

   W przyszłości przewiduje się wymianę informacji z organem prowadzącym, kuratorium itp. oraz czerpanie z zasobów internetu zagadnień przydatnych w zarządzaniu.

2. Druga grupa użytkowników korzysta z pracowni komputerowej. Odbywa się tu edukacja informatyczno-komputerowa. Wykorzystywane jest tu oprogramowanie edukacyjne szkoły.

   Oprócz zajęć dydaktycznych z elementów informatyki w klasie VIII (zgodnie z programem nauczania MEN), prowadzone są odpłatne koła zainteresowań dla wszystkich chętnych uczniów szkoły. Planowane są również kursy dla dorosłych oraz nauka z wykorzystaniem m.in. internetu.

3. Trzecia grupa użytkowników skupiona jest w BIBLIOTECE.

Biblioteka jako centrum edukacyjne szkoły stworzona jest na bazie komputerowego skatalogowania zbiorów programem MOL z wykorzystaniem kodów kreskowych. Odbywa się tam m.in. zbieranie informacji oraz tworzone są multimedialne bazy danych (istnieje możliwość czerpania danych i wykorzystania zasobów Biblioteki Narodowej).

- miejsce i rola bibliotekarza

W dalszym etapie przewidziane jest utworzenie przy bibliotece ogólnodostępnej sali komputerowej tzw. czytelni komputerowej będącej pod opieką nauczycieli bibliotekarzy, w której będą się odbywały lekcje biblioteczne a także lekcje z innych przedmiotów z wykorzystaniem komputerów. W pozostałym czasie pod opieką przeszkolonego bibliotekarza uczniowie będą mogli wykorzystywać programy edukacyjne będące w zasobach biblioteki szkolnej, serwera dydaktycznego i innych serwerów ( np. internetu) do nauki własnej.

Specyfika szkoły podstawowej (nie tylko ze względu na wiek uczniów) zmusza do rozłożenia ciężaru edukacji z wykorzystaniem systemów komputerowych pomiędzy nauczyciela informatyki i bibliotekarza - który także będzie służył pomocą uczniom w zgłębianiu tajników korzystania z komputerowych zasobów informacji.

Tak rozumiana funkcja biblioteki pozwala na stworzenie możliwości ciągłego korzystania z zasobów udostępnionych przez internet.

- miejsce i rola nauczyciela

W tym systemie stwarzamy nauczycielowi możliwość penetrowania w dowolnym czasie własnego serwera jak i serwerów internetu w celach późniejszego wykorzystania materiałów zgromadzonych w ten sposób - na własnych lekcjach. Nauczyciel może to czynić zarówno w bibliotece jak i np. w pokoju nauczycielskim.

Nie przewiduje się przeszukiwania zasobów internetu bezpośrednio na lekcjach (w związku z trudnościami techniczno-czasowymi), lecz wykorzystanie materiałów pozyskanych tą drogą uprzednio w czasie pozadydaktycznym.

Biblioteka tworzy również bank informacji z materiałów znajdujących się w sieci i kataloguje je do późniejszego wykorzystania na zajęciach (w perspektywie możliwość lokalnej, międzyszkolnej wymiany i korzystania z zasobów innych szkół).

Moduły funkcjonalne, funkcje, zadania

Biblioteka Szkolna - MOL

Modułem tym posługują się bibliotekarze.

• obsługuje: opracowanie, wyszukiwanie, udostępnianie, statystykę, wymianę informacji, księgi inwentarzowe, rejestr ubytków, karty katalogowe, skontrum, zestawienia bibliograficzne, kody kreskowe i inne zgodnie z PN-82/N-01152. Zachowane są zasady katalogowania i organizacji pracy zgodne z zaleceniami MEN,
• posiada: słownik haseł wzorcowych dla księgozbioru i kartoteki zagadnieniowej,
• tworzone są wszelkie katalogi,
• możliwe jest bardzo szybkie wyszukiwanie informacji,
• prowadzone są rejestry wypożyczeń i rejestry zaległości,
• statystyki prowadzone są w całości automatycznie i prezentowane w formie tabelarycznej oraz graficznej,
• współpracuje z innymi programami.

Zarządzanie szkołą

Wymienione moduły służą do obsługi poszczególnych zagadnień związanych z działalnością szkoły:

1. Arkusz organizacyjny - program dla dyrektora szkoły. Służy do opracowania organizacji pracy szkoły w roku szkolnym.
2. Plan lekcji - program dla dyrektora lub zastępcy. Służy do układania planu lekcji, pozwala modyfikować ułożony plan bez zburzenia jego zasadniczego kształtu, umożliwia przeglądanie planu, uwzględnia wszystkie najważniejsze kryteria jakości i automatycznie uwzględnia zmiany w arkuszu organizacyjnym. Drukuje ułożony plan na wiele sposobów.
3. Plan dyżurów - dla zastępcy dyrektora. Służy do układania harmonogramu dyżurów nauczycieli.
4. Księga zastępstw - program dla zastępcy dyrektora szkoły. Służy do planowania, ewidencjonowania i rozliczania zastępstw oraz stałych nadgodzin i dodatkowych zajęć nauczycieli płatnych wg. stawek godzinowych. Może służyć do diagnozowania pracy szkoły - analizy powodów i skutków nieobecności nauczycieli.
5. Sekretariat uczniowski - program dla sekretarki i nauczycieli. Służy do śledzenia szkolnej kariery każdego ucznia oraz realizacji obowiązku szkolnego. Baza danych może być wykorzystywana przez inne programy stając się częścią zintegrowanej bazy szkoły. Program zawiera zestawienia okresowe ocen, frekwencji, ruchu uczniów, statystyki, sprawozdania dla GUS, rejestruje indywidualne toki nauki, prowadzi rejestr absolwentów itd.
6. Oceny okresowe, statystyka semestralna - programy dla sekretariatu. Programy służące do opracowania danych dotyczących bieżącej pracy szkoły oraz osiągnięć uczniów i nauczycieli.
7. Kadry - program dla sekretariatu. Umożliwia i ułatwia prowadzenie spraw kadrowych w szkole.
8. Płace - program dla sekretariatu. Pozwala gromadzić dane i sporządzać wydruki list płac pracowników.
9. Księgowość - program dla głównego księgowego. Ujmuje całokształt zagadnień związanych z prowadzeniem księgowości szkolnej.
10. Inwentarz szkolny - program dla kierownika d/s gospodarczych. Służy do wyszukiwania i selekcji pozycji, obsługi inwentaryzacji (arkusz spisu z natury, protokoł różnic inwentaryzacyjnych), grupowanie elementów inwentarza wg. dowolnej części numeru inwentarzowego, automatyzacja przekazywania odpowiedzialności za sprzęt z drukowaniem protokołu przekazania, znakowanie sprzętu kodem kreskowym.
11. Informacja prawna - program zawierający pełny wykaz uregulowań prawnych obowiązujących w szkolnictwie.

Struktura sprzętowa

Lokalna sieć komputerowa typu client-server składając się obecnie z 18 komputerów, posiada dedykowany serwer plików pracujący w systemie Novell NetWare 3.12. Serwer ma następujące parametry: CPU-486 DX 4/100 Mhz, pamięć DRAM 16 MB, 256 kB cache, karta sieciowa ETHERNET 16 bit 3COM-BNC, HDD IDE - 1,6 GB FDD 1,44; monitor mono VGA, klawiatura, mysz. Serwer ten mieści się w sekretariacie szkoły. Jest on połączony z miejską siecią komputerową LUBMAN za pomocą routera o parametrach: CPU-386SX/25 Mhz, 2MB RAM, karta ETHERNET 16 bit COMBO-BNC, FDD 1,44; bez HDD, bez monitora, klawiatura. Router połączony jest z siecią LUBMAN łączem dzierżawionym 1-parowym na końcach którego są modemy GVC 14400. W sekretariacie do serwera podłączona jest drukarka atramentowa EPSON SQ 870.

Pierwszą stacją roboczą sieci jest mieszczący się także w sekretariacie komputer HYUNDAI 486 SX/25 Mhz, 8 MB RAM, z kartą SVGA 512 kB, FDD 1,44 i FDD 1,2 oraz HDD 80 MB, monitorem kolorowym, klawiaturą i myszą. Wyposażony jest podobnie jak wszystkie pozostałe komputery, w kartę sieciową ETHERNET 16bit COMBO-BNC. Jest on, podobnie jak również wszystkie pozostałe komputery, podłączony do sieci za pomocą kabla RG-58, wtykami BNC-50. Na obu końcach sieci znajdują się dwa terminatory 50.

Następna stacja robocza mieści się w pokoju zastępców dyrektora. Jej parametry: CPU-386 DX/40 Mhz, 4 MB RAM, 256 kB cache, FDD 1,44 i 1,2 oraz HDD 120 MB, karta SVGA, monitor kolor, klawiatura, mysz.

Następnie sieć łączy się z gabinetem dyrektora, gdzie znajduje się notebook HYUNDAI 386 SX/25 Mhz, 8 MB RAM, FDD 1,44 oraz HDD 80 MB. Stąd prowadzi do księgowości, gdzie zainstalowano stację: AT 286, 1 MB RAM, HDD 40 MB, FDD 1,44 z kartą Hercules.

Dalej instalacja poprowadzona jest do półinternatu oraz do kierownika administracyjno-gospodarczego (nie ma tam jeszcze komputerów), a następnie do biblioteki. W bibliotece zainstalowanych jest 5 stacji roboczych:

2 stacje:

386 SX/25 Mhz, 2MB RAM, karty SVGA kolor, FDD 1,44 oraz HDD 40 MB, klawiatura, mysz.

3 stacje:

AT 286, 1 MB RAM, karta Hercules, monitory mono, FDD 1,44 bez twardych dysków, klawiatura, mysz.

Z biblioteki instalacja prowadzi do pokoju nauczycielskiego, z którego komputer czasowo przeniesiono do biblioteki, a następnie wiedzie do pracowni komputerowej. Pracownia mieści się na poddaszu i posiada również odrębne wejście bezpośrednio z zewnątrz.

W pracowni znajduje się:

• 6 komputerów EPSON 486 SX/25 Mhz, 4 MB RAM, 256 cache, FDD 1,44, HDD od 170 do 470 MB, karty SVGA kolor, monitory kolorowe,klawiatury, myszy.
• 1 komputer ELWRO 286, 1MB RAM, FDD 1,2 i HDD 20 MB, karta HERCULES, monitor mono, klawiatura, mysz.

Do sieci bywa podłączana drukarka 9-igłowa z długim wałkiem marki STAR typ LC-15.

Warunki wdrożeniowe

Pracę nad systemem rozpoczęto w 1992 r. zakupując pierwszy komputer AT 286, 1MB RAM, HDD - 20 MB. Uruchomiono na nim oprogramowanie służące do zarządzania szkołą: program kadry-płace i edytor TAG.

Następnie z funduszu Komitetu Rodzicielskiego zakupiono komputer 386 DX 40 Mhz, na którym pracownicy szkoły uczyli się obsługi komputera. Po zakupieniu komputera Hyundai 486 SX 25 Mhz wdrożono program - księgowość, a komputer 386 DX wykorzystano do obsługi oprogramowania: plan lekcji i arkusz organizacyjny.

Zakup noteboka Hyundai 386 SX 25 Mhz pozwolił uruchomić program: księga inwentarzowa wraz z kodem paskowym, co daje możliwość sporządzania inwentaryzacji bezpośrednio w pomieszczeniach inwentaryzowanych.

Również w tym samym czasie na zakupionym komputerze Optimus 386 SX 25 Mhz wdrożono program biblioteczny MOL do wypożyczania książek znakowanych kodem paskowym, sporządzając komputerową inwentaryzację biblioteki i dokonując przy tym selekcji zbiorów. Wdrożenie to spowodowało wzrost zainteresowania komputeryzacją szkoły wśród dzieci i rodziców, czego efektem był zakup 6 komputerów Epson 486 SX 25 Mhz bezpośrednio za granicą, na wyposażenie pracowni komputerowej, która dotychczas pracowała na komputerach 8 bitowych Elwro Junior, pozyskanych 2 lata wcześniej z modernizowanej pracowni informatycznej w Zespole Szkół Zawodowych na al. Racławickich. Bezcłowy import pozwolił obniżyć koszt zakupu komputerów poniżej ceny polskich składaków. Pierwsze próby łączenia komputerów w sieć odbywały się za pomocą sieci peer to peer - SILVER-NET.

Wraz ze wzrostem ilości komputerów nastąpiła konieczność zmiany sieci na 25 stanowiskowego NOVELLa oraz potrzeba podłączenia się do Internetu. Nastąpiło to w połowie 1995 roku, po uzyskaniu łączy dzierżawionych od TP.SA między szkołą, a serwerem sieci akademickiej (miejskiej) - LUBMAN. Dla prawidłowego funkcjonowania sieci, uwzględniając koszty, został zakupiony server-składak (na bazie ADAXa) w cenie 5000zł o następujących parametrach: CPU - procesor 486 DX4 - 100 Mhz, 16 MB DRAM, Karta ETHERNET 3COM, HDD 1,6 GB, FDD 1,44 oraz klawiatura.

Obecnie w szkole pracuje 18 komputerów, w tym 4 bez twardych dysków. Istnieje pilna potrzeba zakupu 5 komputerów do pracowni informatycznej oraz jeszcze 5 do biblioteki.

Biblioteka wyposażona jest w: komputer 386 SX do wypożyczania, 386 SX do pracy własnej bibliotekarzy oraz w 3 komputery AT 286 (bezdyskowe) w czytelni, z których korzystają uczniowie.

Podłączenie szkoły do Internetu w połowie 1995 r. spowodowało: wzrost zainteresowania pracowników wykorzystaniem nowych możliwości, wzrost zainteresowania kursami komputerowymi w zakresie poszczególnych przedmiotów oraz ostatnio także kursami internetowymi.

Wprawdzie powoli, ale systematycznie podnoszą swoje umiejętności w zakresie wykorzystania możliwości jakie stwarzają komputery - również nauczyciele poszczególnych przedmiotów. Daje to pewność, że w niedalekiej przyszłości w codziennej pracy dydaktycznej komputer będzie wykorzystywany dość szeroko.

W przyszłości konieczny jest zakup 25 komputerów do czytelni komputerowej, w której będą mogły odbywać się bez ograniczeń lekcje przedmiotowe z wykorzystaniem komputerów.

Jak dotychczas 95% środków pozyskanych na cele wdrożeniowe systemu pochodziło od: rodziców, sponsorów i kwot zarobionych przez szkołę. Mam nadzieję, że w przyszłości działania te zostaną poparte przez organ prowadzący jakim jest Miasto Lublin.

Obecnie istnieje również duże zapotrzebowanie na środki finansowe w celu zakupu oprogramowania edukacyjnego. Oferta programów edukacyjnych jest coraz szersza, a i są one coraz bardziej wartościowe z dydaktycznego punktu widzenia. Atrakcyjność wzrośnie a wzmożone potrzeby zakupów nastąpią niebawem, z chwilą pojawienia się na rynku multimedialnych, polskojęzycznych publikacji na płytach CD-ROM typu np. Encyklopedia PWN.

Podsumowanie

Budowa struktur informatycznych przypadła na lata szczególnie chude i ciężkie dla oświaty. Niekiedy budziło to i budzi zapewne do dziś kontrowersje wśród niektórych, nieprzekonanych osób spośród nauczycieli i rodziców, co do roli jaką mogą odegrać struktury informatyczne w procesie edukacji młodzieży. Uczniowie zaś nie mają co do tego wątpliwości.

Ponieważ jednak również w tym czasie podejmowano szereg innych, ważkich działań dla poprawy substancji szkoły - co jest widoczne w bezpośredniej obserwacji jej działalności - zadania związane z wdrożeniem rozwiniętego systemu informatycznego w szkole są bez przeszkód kontynuowane.

Uważam, że stworzone dotychczas podwaliny pod szkołę nowocześnie zarządzaną, edukującą i dającą uczniom możliwość kontaktu z tym, co najnowsze w świecie, - procentować będą w przyszłości wzrostem bagażu wiedzy wyższej jakości w jaki wyposażani są nasi absolwenci.

Mam nadzieję, że będą oni również potrafili lepiej komunikować się z otaczającym ich światem.

Czy zaproponowany przeze mnie i obrany kierunek działań oraz koncepcja całości są słuszne, zweryfikuje najbliższa przyszłość i decyzje władz oświatowych.

Lublin,maj 1996r.

Aneks do artykułu

University of Wisconsin-La Crosse z USA podarował nam 10 komputerów dla pracowni informatycznej. Było to możliwe dzięki osobistemu zaangażowaniu Pana Zbigniewa Adama Wsuła (Hardware Computer/Electronics Technician - Information Technology Services Dpt.)

Dziękujemy serdecznie !

Lublin, listopad 1997r.

[Powrót do góry strony]