Renata Zawadzka

Nauczyciel-bibliotekarz

kwiecień 2001

 

KOMPUTERYZACJA BIBLIOTEKI SZKOLNEJ

 

 

W roku szkolnym 1994/95 od 15 września do 17 maja wpisano do rejestru komputerowego 9500 książek. Każdej książce nadano kod kreskowy - numer identyfikacyjny. Uczniowie naszej Szkoły otrzymali nowe karty biblioteczne. Za pomocą czytnika komputer odnajduje kartę wypożyczeń czytelnika - odczytując z  karty bibliotecznej czytelnika bądź  z kodu kreskowego oddawanej książki.

Wprowadzenie od 1995 roku programu komputerowego do biblioteki przyniosło następujące korzyści: pewne czynności przejmowane są w całości przez komputer, np. zbieranie danych statystycznych, wykonywanie sprawozdań, śledzenie zaległości; inne czynności są przez komputer wspomagane, co powoduje znaczne zmniejszenie ich pracochłonności, np. rejestracja wypożyczeń, opracowanie nabytków, skontrum. Ponadto program komputerowy wprowadza nowe możliwości do pracy bibliotecznej. Są to możliwości wyszukiwania informacji o książkach i innych materiałach bibliotecznych na podstawie zawartości rozmaitych elementów opisu bibliograficznego. Zbędne staje się prowadzenie ,,papierowej" ewidencji wypożyczeń w postaci kart czytelników i kart książek czy prowadzenie zeszytu danych statystycznych. Wszystkie te zmiany nie oznaczają żadnych odstępstw od obowiązujących norm i zasad organizacyjnych pracy bibliotecznej. Obsługa programu jest prosta i nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania. Wszystkie niezbędne informacje znajdują się w podręczniku, który otrzymujemy wraz z zakupionym programem. Pracując z systemem komputerowym bibliotekarz tylko jeden raz wprowadza informacje o dokumencie do formularza danych opisu bibliograficznego. System MOL powiela tę informację we wszystkich katalogach i kartotekach oraz w księdze inwentarzowej i na karcie książki. W przypadku konieczności modyfikacji bądź  usunięcia zapisu wystarczy to zrobić w jednym miejscu. Możliwość przejmowania gotowych opisów bibliograficznych z Biblioteki Narodowej - ,,Przewodnika bibliograficznego" wydawanego w postaci elektronicznej (dyskietki, CD-ROM), skraca czas opracowania zbiorów. Jednocześnie możliwe jest wydrukowanie dowolnej liczby kopii opisu w celu umieszczenia w skrzynkach katalogowych. Możliwa jest też wymiana danych między bibliotekami stosującymi programy Biblioteka szkolna - MOL, LIBRA oraz MAK. Wyszukiwanie informacji   w programie jest bardzo sprawne. Na ekranie komputera dostępne są cztery katalogi: alfabetyczny, tytułowy, UKD, przedmiotowy. Oprócz tych katalogów możliwe jest wyszukiwanie informacji na podstawie dowolnego innego elementu opisu bibliograficznego. W trakcie przeszukiwania katalogów na ekranie prezentowany jest indeks odpowiednich haseł. Znalezienie żądanego hasła i odpowiadających mu opisów bibliograficznych jest natychmiastowe. Opisy znalezionych pozycji mogą być wydrukowane w postaci tematycznych zestawień bibliograficznych. Zestawienia bibliograficzne można również tworzyć z opisów kartoteki zagadnieniowej. Program prowadzi ewidencję wypożyczeń. Zastosowanie kodów kreskowych i czytnika pozwala na automatyczną identyfikacje zbiorów oraz realizacje wypożyczeń  i zwrotów. Po upływie terminu zwrotu wszystkie zaległości są automatycznie raportowane. Istnieje możliwość wydruku upomnień - korzystamy z niej przed końcem roku szkolnego, pomaga to nam w wyegzekwowaniu zwrotów wypożyczonych książek. Automatycznie tworzone są karty analityczne czytelników oraz karty książek. Zbierane przez program informacje statystyczne  o wypożyczeniach są okresowo przetwarzane. W efekcie otrzymujemy raporty statystyczne dzienne, miesięczne, semestralne i roczne dla czytelnika indywidualnego, dla danej klasy, szkoły oraz dane o wypożyczeniach poszczególnych rodzajów literatury. Raporty te w formie tabelarycznej i graficznej są prezentowane na ekranie komputera oraz mogą być w razie potrzeby wydrukowane. Co miesiąc drukujemy statystykę analityczną i wywieszamy w gablocie na zewnątrz biblioteki. Analizy takie pozwalają planować prace na rzecz aktywizowania czytelnictwa grup uczniów oraz ocenić stopień wykorzystania zbiorów czy dostosować strukturę zbiorów do zapotrzebowania użytkowników. Prowadząc wypożyczenia z wykorzystaniem MOL w każdej chwili możemy uzyskać informację u kogo znajduje się poszukiwana książka, bądź komu należy przypomnieć o konieczności zwrotu materiałów bibliotecznych bez ciągłego wertowania kart czytelniczych. Przy kompletnej ewidencji komputerowej zbiorów możliwe jest natychmiastowe uzyskanie informacji o ich wartości księgowej, w tym nabytków dokonanych w określonym przedziale czasowym. Również inwentaryzacja zbiorów (skontrum) przy użyciu MOL jest przyśpieszona, ułatwiona i uwolniona od znacznej ilości pomyłek. Przeprowadzona w naszej bibliotece w roku szkolnym 1998/99 inwentaryzacja biblioteki sposobem automatycznym przy udziale trzech osób będących pracownikami biblioteki trwała od 16.09. - 27.09. 1998r. Księgozbiór biblioteki liczy 12100 woluminów.  Od momentu rozpoczęcia pracy z programem komputerowym promowałam na zewnątrz jego możliwości. I tak :     

5 kwietnia 1995r. odbył się w bibliotece pokaz możliwości programu MOL, udostępniania zbiorów za pomocą czytnika kodów paskowych dla studentów IV roku Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, 22 stycznia 1996r. odbyła się demonstracja programu komputerowego MOL dla uczestników Kursu wprowadzającego do biblioteki. W bibliotece gościła pani metodyk d/s  bibliotecznych H. Walicka, 20 lutego 1996r. odbyło się spotkanie metodyczne dla nauczycieli bibliotekarzy i dyrektorów szkół z Lublina i rejonu lubelskiego, na którym zademonstrowano możliwości programu MOL oraz zastosowania edytora tekstu w pracy bibliotekarza. Mówiono również o przyszłości bibliotek szkolnych- ,,Biblioteka jako centrum dydaktyczne szkoły". W spotkaniu udział wzięli: p. H. Walicka, p. Gajkiewicz z Gdańska - twórca programu MOL.

Przeprowadziłam :  Lekcję biblioteczną w kl. VIIb  ( styczeń 1997r.) pt. ,,Katalogi biblioteczne informacją o zbiorach" z wykorzystaniem programu komputerowego MOL dla zebrania samokształceniowego dyrektorów szkół miasta Lublina i wizytator p. Wzorek, lekcję biblioteczną  w kl. VIIIa (listopad 1998 - na I stopień specjalizacji zawodowej) pt. ,,Skomputeryzowany katalog biblioteczny i sposób posługiwania się nim" z wykorzystaniem programu MOL. Lekcja została przeprowadzona w pracowni informatycznej. Na lekcji bibliotecznej były obecne: p. dyr. J. Kustra, p .H. Sokołowska i p. H. Walicka - metodycy, lekcję otwartą w czytelni dla nauczycieli w ramach edukacji czytelniczej i medialnej z wykorzystaniem komputera pt. ,,Multimedialne źródła informacji na przykładzie Encyklopedii Powszechnej ,,FOGRA" w kl. V. (kwiecień, 2001r.)

Biblioteka szkolna zajmuje trzy pomieszczenia. W pierwszym pomieszczeniu znajduje się wypożyczalnia, w drugim czytelnia. Trzecie pomieszczenie stanowi magazyn księgozbioru. Do wypożyczania służy komputer EPSON 486 SX, 12 MB RAM ( z czarno-białym monitorem VGA 14') wyposażony w czytnik kodu kreskowego. Połączony jest z drukarką igłową Seikosha z wałkiem 14', za pomocą której wykonujemy wydruki z programu MOL. W czytelni znajduje sie komputer z procesorem Pentium III z dostępem do Internetu, z którego korzystają uczniowie naszej szkoły. Do prac bibliotecznych - opracowania zbiorów i nie tylko, bo jest wyposażony w wiele programów użytkowych takich jak Word, PowerPoint, Access, Excel, Internet Explorer przeznaczony jest komputer Pentium 100 MHZ, 32 MB EDO RAM znajdujący się w magazynie biblioteki. W 1995r. została zbudowana szkolna sieć komputerowa BNG oparta o 25 stanowiskowy Novell 3.12. W tym też roku została podłączona Biblioteka do sieci INTERNET.

Komputer w bibliotece sprzyja wzrostowi zainteresowania uczniów biblioteką dzięki atrakcyjnej formie udostępniania zbiorów i informowania o zasobach biblioteki. Łatwość dostępu do informacji działa aktywizująco na dzieci w ich pracy samokształceniowej. Biblioteczne systemy komputerowe w swoim module wyszukiwawczym dają niemal nieograniczone możliwości poszukiwań w odniesieniu do dostępnej bazy danych katalogowych i kartoteki zagadnieniowej. Z chwilą, gdy rozwinie się w Polsce sieć komputerowa i system łączności z dużymi bazami danych, skomputeryzowane biblioteki szkolne będą miały ułatwione korzystanie z nich i będą mogły udostępniać swoim czytelnikom rozbudowaną bazę danych katalogowych i kartotek poszerzając tym samym dostępność informacji o źródłach.(przyjazne społeczeństwo informacyjne) Biblioteczny system wyszukiwawczy może być ponadto wykorzystywany jako środek dydaktyczny w ramach ścieżki czytelniczej i medialnej oraz na lekcjach przedmiotowych. Z analizy programów nauczania różnych przedmiotów wynika, że może być on wykorzystywany na lekcjach j. polskiego, historii, informatyki. Umożliwia on prowadzenie różnego rodzaju zajęć, których celem jest wdrożenie uczniów do samodzielnego wyszukiwania informacji katalogowych. Zagadnienia i umiejętności niezbędne dla samodzielnych poszukiwań źródeł, nudne bądź trudne dla młodego czytelnika, stają się ciekawe i łatwe. Biblioteczny program komputerowy jest doskonałą pomocą na lekcjach informatyki zapoznających uczniów z użytkowymi programami komputerowymi typu ,,baza danych". Dostęp do Internetu od 1995r. umożliwił nam dostęp do setek tysięcy informacji znajdujących się na tak zwanych stronach www, dzięki nim używając specjalnych programów zwanych przeglądarkami, znając adresy popularnych wyszukiwarek internetowych, można w prosty sposób dotrzeć do zasobów informacyjnych np. wirtualnych bibliotek, muzeów, elektronicznych czasopism, sklepów internetowych czy biur podróży. Strony www są wykorzystywane również do wspomagania procesu dydaktycznego, poprzez przygotowanie w sieci różnego rodzaju pomocy dla nauczycieli i uczniów. Wśród nich znajdują się przykłady gotowych lekcji z wybranych przedmiotów, materiały pomocnicze dla uczniów, testy i zadania, streszczenia lektur. również opracowanie i umieszczanie na stronach osobistych informacji przez nauczyciela z danej dziedziny i wykorzystywanie ich przez uczniów na lekcjach są dobrym i nowym sposobem prowadzenia zajęć. Strony www są nie tylko bogate w treść, ale także bardzo atrakcyjne graficznie. Mogą zawierać, np. zdjęcia, mapy, rysunki, a nawet obrazy animowane. Ściągnięte i wydrukowane teksty mogą w dużym stopniu być uzupełnieniem braków książkowych spowodowanych trudną sytuacja oświaty. W Internecie odnajdziemy masę użytecznych i co ważniejsze darmowych programów, które możemy ściągnąć i zainstalować na komputerze i wykorzystywać w procesie dydaktycznym. Nasza biblioteka ma swoje miejsce na stronie www Szkoły, od 1995r. umieszczamy na niej informacje o wszelkiej działalności biblioteki. Inna usługa Internetu wykorzystywaną przez nas jest poczta elektroniczna. E-mail to nie tylko możliwość przesyłania poczty pomiędzy pojedynczymi użytkownikami, ale też droga prenumeraty czasopism dla szkoły czy reklamy nowości książkowych przez wydawnictwa. Ta drogą prowadzimy również zamówienia na książki, otrzymujemy propozycje zakupu pocztówek, listy o pomoc w sprawach związanych z komputeryzacją bibliotek. W mojej Szkole przewidziane jest utworzenie przy bibliotece sali komputerowej będącej pod opieką nauczycieli bibliotekarzy, w której będą się odbywały lekcje biblioteczne i przedmiotowe z wykorzystaniem komputera. W skomputeryzowanej czytelni pod opieką przeszkolonego bibliotekarza uczniowie będą mogli korzystać z multimedialnych programów edukacyjnych, słowników i encyklopedii.